Uçotun əsasları
İkili yazılış
Hər əməliyyatda bərabər debet və kredit.
Qaralama: hələ müəllim tərəfindən yoxlanılmayıb
Nə üçün lazımdır
Hər əməliyyatın iki tərəfi var: müəssisə nəyisə alır və nəyisə verir (və ya kiməsə borclu olur). Hər iki tərəfi yazdıqda mühasibat tənliyi hər əməliyyatdan sonra doğru qalır, sınaq balansı isə bir çox səhvi tuta bilir.
Əsas qaydalar
- Debet hesabın sol tərəfidir, kredit sağ tərəfi. Bunlar tərəflərdir, «artı» və «mənfi» deyil.
- Aktivin, xərcin və ya sahibkarın götürmələrinin artması debetdir (DEAD: Debit Expenses, Assets, Drawings).
- Öhdəliyin, gəlirin və ya kapitalın artması kreditdir (CLIC: Credit Liabilities, Income, Capital).
- Azalma əks tərəfdə yazılır: təchizatçıya ödəniş kreditor borcunun debetidir.
- Hər yazılışda debetlərin cəmi kreditlərin cəminə bərabərdir, sətir ikidən çox olsa belə.
Nümunələr
Müştəri üçün nisyə təmir, 1 500:
- Dr Receivables 1 500 (aktiv artır)
- Cr Sales 1 500 (gəlir artır)
Müştəri 900 ödəyir:
- Dr Bank 900
- Cr Receivables 900
Müştərinin qalan borcu: 1 500 − 900 = 600, debet qalığı.
12 000-lik furqon: 9 000 bankdan, 3 000 dilerə borc.
- Dr Motor vehicles 12 000
- Cr Bank 9 000
- Cr Other payables 3 000
Debet 12 000 = kredit 9 000 + 3 000.
Necə işləyir
Mühasibat tənliyi: aktivlər = kapital + öhdəliklər. Aktivlər soldadır, ona görə də debetdə (sol tərəfdə) artır. Kapital və öhdəliklər sağdadır və kreditdə artır. Gəlir kapitalı artırır, deməli o da kreditdə artır; xərclər və götürmələr kapitalı azaldır, deməli debetdə artır.
Məhz buna görə bərabər debet və kredit tənliyin iki tərəfini həmişə bərabər saxlayır.