Uçotun əsasları
Baş kitab və T-hesablar
Hər aktiv, öhdəlik, gəlir və xərc üçün bir hesab.
Qaralama: hələ müəllim tərəfindən yoxlanılmayıb
Nə üçün lazımdır
Jurnal yazılışları əməliyyatları bir-bir göstərir, amma yekunlar lazımdır: bankda nə qədər pul var, müştərilər nə qədər borcludur. Hesab bir maddə üzrə bütün yazılışları toplayır və onun qalığını verir.
Əsas qaydalar
- Baş kitabda aktiv, öhdəlik, kapital, gəlir və xərc hesabları var.
- T-hesab: debet solda, kredit sağda; hər yazılışda tarix, müxabir hesab və məbləğ göstərilir.
- Hesabın bağlanması: tərəflərin fərqi kiçik tərəfdə Balance c/d kimi yazılır, yekunlar bərabərləşir, sonra Balance b/d digər tərəfə keçirilir.
- Aktivlər, öhdəliklər və kapital növbəti dövrə keçirilir (c/d → b/d).
- Gəlir və xərc hesabları keçirilmir: ilin sonunda onların qalığı mənfəət və ya zərər haqqında hesabata bağlanır.
- Baş kitabdakı nəzarət hesabları (receivables, payables) yekunu göstərir; ayrı-ayrı müştəri və təchizatçı hesabları köməkçi (memorandum) kitablarda aparılır.
Nümunələr
Xırdalanda tikinti materialları mağazasının mart ayı üzrə payables hesabı:
- Cr: Balance b/d 3 200, Purchases 7 800 = 11 000
- Dr: Bank 6 900, Purchases returns 400 = 7 300
- Balance c/d 3 700 debet (kiçik) tərəfdə, yekunlar 11 000 və 11 000
- 1 aprel: Balance b/d 3 700 kreditdə, mağaza təchizatçılara borcludur
31 dekabrda Rent hesabının debet qalığı 8 400-dür.
- Dr Statement of profit or loss 8 400
- Cr Rent 8 400
Hesab sıfırlanır və yeni ili sıfırdan başlayır.
Necə işləyir
Bağlandıqdan sonra qalıq hesabın «öz» tərəfində olmalıdır: bank və debitor borcları debetdə, təchizatçılar və kreditlər kreditdə. Qalıq yad tərəfdədirsə, bu ya xüsusi haldır (overdraft), ya da səhvdir.
Bütün hesabların qalıqlarından sınaq balansı tərtib olunur.