Şirkətlər qrupu

IFRS 10 · Törəmə müəssisələrin konsolidasiyası

Nəzarət — hər şeyi sətir-sətir, bir şirkət kimi toplamaq deməkdir.

Qaralama: hələ müəllim tərəfindən yoxlanılmayıb

Nə üçün lazımdır

Ana müəssisənin səhmdarları təkcə onun aktivlərinə deyil, onun nəzarət etdiyi biznesə də sahibdirlər. Ana müəssisənin öz hesabatı yalnız «investisiya» göstərərdi. Konsolidasiya qrupun idarə etdiyi hər şeyi göstərir və qrup daxilində əməliyyatlarla mənfəət «çəkməyə» imkan vermir.

Əsas qaydalar

Nəzarət: investisiya obyekti üzərində səlahiyyət, ondan dəyişən gəlir hüququ və bu gəlirə təsir etmək qabiliyyəti. Adətən səsli səhmlərin 50%-dən çoxu.
Aktivlər, öhdəliklər, gəlir və xərclər pay az olsa belə tam (100%) toplanır; digər sahiblərin payı qeyri-nəzarət payı (non-controlling interest, NCI) kimi göstərilir.
Qudvil (IFRS 3-ə görə) = ötürülmüş əvəz + NCI − alış tarixinə törəmə müəssisənin xalis aktivlərinin ədalətli dəyəri. Ödəniş kimi buraxılan səhmlər alış tarixindəki bazar qiyməti ilə götürülür. NCI ədalətli dəyərlə və ya xalis aktivlərdəki payla ölçülür; FA-da ədalətli dəyərlə.
Qrupun kapitalı: nizamnamə kapitalı yalnız ana müəssisənindir. Hesabat tarixində NCI = alış tarixində NCI + onun törəmə müəssisənin alışdan sonrakı mənfəətindəki payı. Qrupun bölüşdürülməmiş mənfəəti = ana müəssisəninki + onun törəmə (və asılı) müəssisələrin alışdan sonrakı mənfəətindəki payı − satıcı ana müəssisə olduqda PURP.
Alış tarixinə xalis aktivlər ədalətli dəyərlə götürülür: ədalətli dəyər artımı (məsələn, torpaq üzrə) əlavə olunur.
Qrupdaxili qalıqlar (qrup şirkətləri arasında debitor və kreditor borcları), satışlar və alışlar çıxarılır.
Qrupda qalan mallar üzrə reallaşmamış mənfəət (PURP) çıxarılır. İlin ortasında alışda törəmə müəssisənin mənfəəti yalnız alış tarixindən daxil edilir.

Nümunələr

Supermarket şəbəkəsi Qubadakı süd zavodunun 80%-ni 600 000-ə alır. Alış tarixinə: nizamnamə kapitalı 200 000, bölüşdürülməmiş mənfəət 300 000, torpaq balans dəyərindən 50 000 bahadır. NCI ədalətli dəyərlə 140 000.

Xalis aktivlər: 200 000 + 300 000 + 50 000 = 550 000
Qudvil: 600 000 + 140 000 − 550 000 = 190 000
NCI pay üzrə olsa: 20% × 550 000 = 110 000; qudvil 600 000 + 110 000 − 550 000 = 160 000

NCI-nin iki ölçüsü ilə qudvil

Ana müəssisə törəmə müəssisəyə 24 000-lik mal satıb; ilin sonunda dörddə biri törəmə müəssisənin anbarındadır.

Maya dəyərinə 20% əlavə: mənfəət 24 000 × 20/120 = 4 000; PURP 4 000 × 1/4 = 1 000
20% marja: mənfəət 24 000 × 20% = 4 800; PURP 4 800 × 1/4 = 1 200

Törəmə müəssisə 1 apreldə alınıb; illik mənfəəti 120 000, bərabər qazanılıb.

Alışdan sonrakı mənfəət: 120 000 × 9/12 = 90 000; NCI payı 20% × 90 000 = 18 000

PURP və ilin ortasında alış

Necə işləyir

Qrup bir iqtisadi müəssisədir. Ana müəssisədən törəmə müəssisəyə mal satışı bir anbardan digərinə köçürmədir, satış deyil. Mal qrupdan kənara satılmayana qədər onun üzrə mənfəət qazanılmayıb: o, ehtiyatlardan və satıcının bölüşdürülməmiş mənfəətindən çıxılır.

Əlavə (mark-up) maya dəyərindən, marja (margin) satış qiymətindən hesablanır. 20% əlavədə 24 000 qiymətdəki mənfəət 24 000 × 20/120-dir; 20% marjada — 24 000 × 20%.

Tələlər

Harada öyrədilir

Nə üçün lazımdır

Əsas qaydalar

Nəzarət: investisiya obyekti üzərində səlahiyyət, ondan dəyişən gəlir hüququ və bu gəlirə təsir etmək qabiliyyəti. Adətən səsli səhmlərin 50%-dən çoxu.

Aktivlər, öhdəliklər, gəlir və xərclər pay az olsa belə tam (100%) toplanır; digər sahiblərin payı qeyri-nəzarət payı (non-controlling interest, NCI) kimi göstərilir.

Qudvil (IFRS 3-ə görə) = ötürülmüş əvəz + NCI − alış tarixinə törəmə müəssisənin xalis aktivlərinin ədalətli dəyəri. Ödəniş kimi buraxılan səhmlər alış tarixindəki bazar qiyməti ilə götürülür. NCI ədalətli dəyərlə və ya xalis aktivlərdəki payla ölçülür; FA-da ədalətli dəyərlə.

Qrupun kapitalı: nizamnamə kapitalı yalnız ana müəssisənindir. Hesabat tarixində NCI = alış tarixində NCI + onun törəmə müəssisənin alışdan sonrakı mənfəətindəki payı. Qrupun bölüşdürülməmiş mənfəəti = ana müəssisəninki + onun törəmə (və asılı) müəssisələrin alışdan sonrakı mənfəətindəki payı − satıcı ana müəssisə olduqda PURP.

Alış tarixinə xalis aktivlər ədalətli dəyərlə götürülür: ədalətli dəyər artımı (məsələn, torpaq üzrə) əlavə olunur.

Qrupdaxili qalıqlar (qrup şirkətləri arasında debitor və kreditor borcları), satışlar və alışlar çıxarılır.

Qrupda qalan mallar üzrə reallaşmamış mənfəət (PURP) çıxarılır. İlin ortasında alışda törəmə müəssisənin mənfəəti yalnız alış tarixindən daxil edilir.