Öhdəliklər və kapital
IFRS 9 · Maliyyə alətləri və amortizasiya olunmuş maya dəyəri
İlin əvvəli + effektiv dərəcə ilə faiz − kupon üzrə pul = ilin sonu.
Qaralama: hələ müəllim tərəfindən yoxlanılmayıb
Nə üçün lazımdır
Maliyyə alətlərini olduğundan fərqli göstərmək asandır: borcu «səhm» adlandırmaq, xərci pulun real dəyərinə görə deyil, kupona görə göstərmək, bütün riski saxlayaraq debitor borcunu satmaq. IAS 32 və IFRS 9 müqavilənin mahiyyətini göstərməyə, IFRS 7 isə riskləri açıqlamağa məcbur edir.
Əsas qaydalar
- Maliyyə öhdəliyi pul və ya başqa maliyyə aktivi vermək üzrə müqavilə öhdəliyidir. Emitent ödəmədən qaça bilmirsə, adı nə olursa olsun, bu, borcdur: geri alınan imtiyazlı səhmlər öhdəlikdir, onların dividendləri isə maliyyə xərcidir.
- Konvertasiya olunan istiqraz emissiya zamanı bölünür: öhdəlik = konvertasiyasız oxşar borcun dərəcəsi ilə gələcək ödənişlərin PV-si; kapital = daxilolmalar − öhdəlik. Kapital yenidən qiymətləndirilmir.
- Amortizasiya olunmuş maya dəyərində öhdəlik ilk dəfə emissiya xərcləri çıxılmaqla tanınır; hər ilin xərci = ilin əvvəlinə qalıq × effektiv dərəcə.
- Amortizasiya olunmuş maya dəyərində maliyyə aktivi yalnız əsas borc və faizdən ibarət pul axınlarını almaq üçün saxlanılan borc alətidir. Əməliyyat xərcləri aktivə əlavə edilir.
- Səhmlər susmaya görə FVTPL-dir (əməliyyat xərcləri dərhal xərcə silinir). Ticarət üçün olmayan səhmlər üzrə alışda geri dönməz FVTOCI seçimi etmək olar: yenidən qiymətləndirmə OCI-yə gedir və heç vaxt mənfəət və ya zərərə keçirilmir; dividendlər P/L-ə gedir.
- Faktorinq: risk və faydalar (ilk növbədə ödənilməmə riski) faktora keçibsə, debitor borcları tanınmadan çıxarılır; qalıbsa (reqreslə), debitor borcları qalır, alınan pul isə kreditdir.
Nümunələr
1 yanvar 2026-da «Bakı Kabel» nominal dəyəri 20 000 min AZN olan 5% istiqrazları 95%-ə (19 000) buraxıb, emissiya xərcləri 640, 2030-da nominalla geri ödəmə, effektiv dərəcə 7%.
- İlkin: 19 000 − 640 = 18 360
- 2026: faiz 18 360 × 7% = 1 285; kupon 1 000; ilin sonu 18 645
- 2027: faiz 18 645 × 7% = 1 305; kupon 1 000; ilin sonu 18 950
- 2030-a qalıq 20 000-ə çatır; beş ildə maliyyə xərcləri 6 640 = kuponlar 5 000 + diskont 1 000 + xərclər 640
5 000-lik konvertasiya olunan istiqrazlar, kupon 4%, üç il; konvertasiyasız oxşar borc 8% (əmsallar 0,926; 0,857; 0,794).
- Öhdəlik: 200 × 2,577 + 5 000 × 0,794 = 515 + 3 970 = 4 485
- Kapital: 5 000 − 4 485 = 515
- Birinci ilin xərci: 4 485 × 8% = 359
Necə işləyir
Effektiv dərəcə bütün gələcək ödənişlərin PV-sini alınan (və ya ödənilən) məbləğə bərabər edən dərəcədir. Ona görə hər şeyi əhatə edir: kupon, emissiyada diskont, geri ödəmədə mükafat, emissiya xərcləri.
Cədvəl borc və aktiv üçün eynidir:
- ilin əvvəlinə qalıq;
- üstəgəl effektiv dərəcə ilə faiz (borc üçün xərc, aktiv üçün gəlir);
- çıx kupon üzrə pul (nominal × kupon dərəcəsi);
- ilin sonuna qalıq, sonda düz geri ödəmə məbləğinə çatır.
Həm ödənişləri almaq, həm də satmaq üçün saxlanılan borc aktivi də FVTOCI ilə ölçülür, amma satışda onun yığılmış gəliri mənfəət və ya zərərə keçirilir.
Gözlənilən kredit zərərləri (ECL) maliyyə aktivlərini azaldır, amma FR onları dərindən hesablatmır.
Tələlər
Harada öyrədilir
- Yeni sex üçün pulFR 7 · Maliyyə alətləri
- Borc, yoxsa kapital, və gəlir hara gedirFR 7 · Maliyyə alətləri
- Amortizasiya olunmuş maya dəyəri cədvəliFR 7 · Maliyyə alətləri
- Effektiv dərəcə əvəzinə kuponFR 7 · Maliyyə alətləri
- İmtahan formatında məşqFR 7 · Maliyyə alətləri
- Fəslin final döyüşüFR 7 · Maliyyə alətləri